Chấn thương dây chằng chéo trước (ACL) là gì? Tại sao lại nghiêm trọng đến vậy?

Dây chằng chéo trước (ACL) là một dải mô liên kết quan trọng nằm ở trung tâm đầu gối, giúp giữ cho khớp gối ổn định. Khi ACL bị tổn thương sẽ gây tình trạng sưng, đau nhức, cảm giác đầu gối lỏng lẻo và không thể đứng vững. Lúc này đi lại còn khó khăn chứ chưa nói gì đến việc chơi bóng.

Trong bóng đá, các tình huống thường gây ra chấn thương ACL nhất là đổi hướng đầu gối đột ngột hoặc tiếp đất sau khi nhảy lên đánh đầu. Nếu cầu thủ bị rách một phần hoặc đứt hoàn toàn ACL thì xem như mùa giải đã sớm khép lại bởi vì lộ trình hồi phục thường vào khoảng từ 6 cho tới 9 tháng, chưa kể thời gian để lấy lại phong độ.

Trường hợp tệ nhất, quá trình hồi phục có khả năng kéo dài hơn dự kiến. Tyrone Mings và Emiliano Buendia (Aston Villa) đã bỏ lỡ toàn bộ mùa 2023-24 và cả đầu mùa sau đó do chấn thương ACL. Đôi khi, cầu thủ sau khi bình phục khó có thể đạt lại phong độ đỉnh cao như trước và đối mặt nguy cơ tái phát chấn thương luôn hiện hữu.

Hai cầu thủ mới nhất dính chấn thương ACL là James Maddison (Tottenham) và Levi Colwill (Chelsea) trong giai đoạn tiền mùa giải và có thể sẽ bỏ lỡ phần lớn mùa Ngoại hạng Anh sắp tới.

Tiền vệ James Maddison bị rách ACL trong trận giao hữu với Newcastle tại Hàn Quốc hồi tháng 8 và dự kiến sẽ bỏ lỡ phần lớn mùa giải. Chỉ một ngày sau, cầu thủ người Anh khác là Levi Colwill cũng dính chấn thương tương tự ngay trong buổi tập đầu tiên của giai đoạn tiền mùa giải và bắt buộc phải tiến hành phẫu thuật.

Cả hai đều có cơ hội cạnh tranh suất đá chính trong đội hình tuyển Anh dưới thời Thomas Tuchel, nếu “Tam sư” giành vé dự World Cup 2026.

Hình minh họa chấn thương ACL

Tại sao chấn thương ACL lại phục hồi rất chậm?

Thời gian hồi phục nhanh hay chậm phụ thuộc vào các yếu tố như tuổi tác, mức độ nghiêm trọng của chấn thương và sự đáp ứng của cơ thể sau phẫu thuật.

Theo Ben Warburton, chuyên gia vật lý trị liệu từng làm việc với Cardiff City, đội tuyển rugby xứ Wales và câu lạc bộ Scarlets cho biết, cần ít nhất 6 tháng sau phẫu thuật để cầu thủ sẵn sàng trở lại thi đấu.

“Sau phẫu thuật, đầu gối chịu rất nhiều chấn động. Khi đầu gối ổn định lại, 3 tháng đầu chỉ có thể đi lại nhẹ nhàng và tập các bài tập nhẹ. Sau mốc 3 tháng mới bắt đầu quá trình phục hồi chức năng. Rồi đến giai đoạn rèn thể lực, tăng sức mạnh cho chân, tập chạy lại, làm quen với bóng và thi đấu. Đó là lý do quá trình kéo dài rất lâu.”

Những cầu thủ trở lại thi đấu sau 6 tháng có nguy cơ tái phát chấn thương cao hơn so với người hồi phục trong 9 tháng. “Bạn có thể quay lại sớm hơn, nhưng rủi ro là cực lớn.” Warburton nói thêm.

Ngoài ra, thời gian hồi phục còn phụ thuộc vào vai trò của cầu thủ trong đội. Nếu là trụ cột, đội bóng có thể đẩy nhanh quá trình để sớm trở lại thi đấu. Nếu là cầu thủ trẻ tiềm năng, thời gian sẽ được kéo dài hơn để đảm bảo cho sự phát triển lâu dài.

Nguyên nhân phổ biến của chấn thương ACL

Chấn thương ACL nặng thông thường là do khối lượng tập luyện tăng đột ngột hoặc mệt mỏi tích tụ. Colwill bị chấn thương chỉ 21 ngày sau khi cùng Chelsea vô địch Club World Cup, mùa giải trước đó cầu thủ này đã ra sân tới 47 trận ở cả cấp độ câu lạc bộ lẫn đội tuyển Anh. Với Maddison, tiền vệ của Tottenham chỉ vừa trở lại sau khi bỏ lỡ 6 trận cuối mùa trước vì chấn thương đầu gối.

Trong đánh giá rủi ro chấn thương, các chuyên gia sử dụng phương pháp được gọi là “acute:chronic workload” bằng cách so sánh khối lượng tập luyện gần đây (tải ngắn hạn) với khối lượng tập luyện trong thời gian dài hơn (tải dài hạn). Khi khối lượng tập luyện tăng quá nhanh so với nền tảng, nguy cơ chấn thương là rất cao.

Trong giai đoạn tiền mùa giải, khối lượng tập luyện thường tăng lên đột ngột và đây là điều rất khó kiểm soát. Các huấn luyện viên ở Ngoại hạng Anh phải đối mặt với áp lực thành tích rất lớn và luôn muốn cầu thủ nhanh chóng lấy lại thể lực tốt nhất, trong khi đội ngũ y tế lại muốn họ duy trì thể trạng ổn định.

Maddison vừa hồi phục sau một chấn thương nghiêm trọng, rồi lập tức trở lại tập luyện. Khi mọi thứ diễn ra quá nhanh, chắc chắn sẽ có điều gì đó không ổn xảy ra.

Chấn thương ACL có thể là điểm kết thúc của sự nghiệp?

Cách đây khoảng 10 năm, dính một chấn thương ACL nghiêm trọng cũng đồng nghĩa với việc cầu thủ có thể phải giải nghệ. Nhưng hiện nay, tỷ lệ trở lại thi đấu sau phẫu thuật ACL đã đạt 90 – 95% so với thập kỷ trước.

Sự tiến bộ của công nghệ và nghiên cứu y học đã giúp cải thiện quá trình điều trị, từ lựa chọn kỹ thuật phẫu thuật cho đến phương pháp ghép gân (lấy từ xương bánh chè hoặc gân kheo của người hiến tặng). Ngoài ra, nhiều bài kiểm tra, đánh giá mới ra đời giúp đội ngũ bác sĩ và huấn luyện viên quản lý tốt hơn quá trình hồi phục mà 10 năm trước chưa hề tồn tại.

Tuy vậy, nguy cơ tái phát vẫn cao nhất trong 12 tháng đầu kể từ khi trở lại. Khi cầu thủ giảm dần các bài tập phục hồi đồng thời khối lượng tập luyện và thi đấu tăng lên, sức mạnh cơ tứ đầu sẽ suy giảm cùng với sự mệt mỏi bắt đầu xuất hiện, tái phát chấn thương rất dễ xảy ra.

Vì vậy, cần đặc biệt lưu ý thời gian nghỉ ngơi dài hơn là yếu tố then chốt. Trong năm đầu tiên, đặc biệt là 6 tháng đầu phải hết sức cẩn trọng. Khi vượt qua được giai đoạn đó, khả năng tái chấn thương sẽ giảm đi đáng kể.